Psicoloxía Archives - Páxina 4 de 4

Por que temos medo?

O medo é unha emoción básica provocada pola percepción dun perigo (real ou imaxinario) e, como o resto das emocións, é indispensable para a nosa supervivencia. Cando nos atopamos ante unha ameaza sentimos medo e, automáticamente, póñense en funcionamento unha morea de cambios no noso cerebro que teñen como finalidade prepararnos para fuxir.

Agora somos moi urbanitas (uns máis ca outros), pero houbo un tempo no que os nosos antepasados vivían en cavernas rodeados de innumerables perigos. Si se atopaban cun depredador, o medo facía que se quedasen paralizados evitando que se percatasen deles, ou ben que escapasen en busca dun refuxio seguro. Por iso, ainda que a día de hoxe non nos asexen leóns, cando sentimos medo o noso cerebro manda ordes ao noso corpo para fuxir, atacar (se nos sentimos fortes) ou paralizarnos (se nos atenaza o pánico).

Que pasa cando sentimos medo?

O medo actúa a nivel cognitivo e, sobretodo, a nivel fisiolóxico. Cognitivamente provoca bloqueo, por iso cando témolo medo no corpo nos resulta tan difícil pensar. Pola contra, o medo a nivel fisiolóxico actívanos, ponnos en estado de alerta, preparándonos para fuxir en caso necesario.

Tod@s sentimos algunha vez medo e sabemos por experiencia propia que:

as pupilas dilátanse e os ollos abrense tanto que parecen saírsenos das órbitas. Esto sucede porque así amplíamos o campo visual, e podemos detectar con máis facilidade calquera posible ameaza,
o corazón parece saírsenos do peito e aumenta a presión sanguínea. Por iso temos esa sensación de taquicardia e/ou formigueo nas extremidades,
detéñense as funcións non esenciais, como a dixestión, para aforrar enerxías para o que realmente importa: fuxir. Motivo polo que ao experimentar medo notamos un nó no estómago ou teñamos incluso náuseas,
aumenta a tensión muscular para poder escapar. Isto provoca que sintamos certo tremor e calambres nas extremidades.

A que lle temos medo?

O que ten cu, ten medo, non si? Existe unha lista interminable de situacións, ideas ou obxetos capaces de xerarnos medo. Algunhas están relacionadas co entorno natural ou con medos ancestrais como as tormentas, a altura, a escuridade, o sangue, certos animais, etc. Outras, en cambio, son máis modernas como o medo ás agullas, aos paiasos, a voar, aos ascensores, a ir ao dentista, a perder o teléfono móbil…

Na maioría dos casos somos perfectamente conscientes dos elementos aos que lles temos medo. Se por exemplo unha persoa que lle ten medo aos cans, sabe identificar o seu temor estupendamente. Sen embargo, exiten medos moitísimo máis sutiles, deses dos que case nin nos decatamos e que poida que nin recoñezamos. Se unha persoa non se atreve a deixar a súa parella ainda que estea ata as narices dela, por exemplo, poida que sexa por medo á soidade, ao abandono ou aos cambios. Moito coidado con eses medos que nos impiden avanzar e nos converten en persoas insatisfeitas.

As orixes dos medos

1. Medos innatos, os que nos veñen de serie

Nun experimento recente púxose a proba a hipótese de que evolutivamente temos unha predisposición (ollo, unha predisposición non é unha norma) a temer a certos animais como as arañas ou as serpes, xa que o veleno dalgúns destes bichos son perigosos para o ser humano.

O estudo foi levado a cabo por Hoehl, Hellmer, Johansson e Gredeack (2017) con bebés de seis meses. Estes investigadores preguntábanse como era posible que os alemáns poideran ter un medo tan arraigado ás arañas ou ás serpes, tendo en conta que moi difícilmente podían atoparse con especies velenosas destes animais.

Para demostrar se o noso arcaico mecanismo cerebral é capaz de identificar potenciais perigos, crearon un experimento que consistía en ensinarlles varias fotografías a uns bebés alemáns. Algunhas das fotos mostraban flores ou peixes, e noutras aparecían arañas ou serpes. Para que? Pois para ver se había diferenzas nas respostas fisiolóxicas ante os dous tipos de imaxes.

Reaccionaron de forma distinta? Si, as pupilas dos meniños dilatábanse moitísimo máis coas fotos nas que aparecían as arañas e as serpes, mostra clara da activación do sistema cerebral do medo.

2. Medos adquiridos

Son os medos que van surxindo según o que experimentamos nas nosas carnes morenas (nesta época do ano máis ben brancas), o que observamos nos hábitos dos demáis e o que nos dictamina a sociedade na que vivimos.

Vouvos a falar agora dun macabro experimento clásico da psicoloxía: o caso do pequeno Albert. Con este estudo demostrouse que o medo se pode aprender mediante o condicionamento clásico e tamén como resultado de sufrir algún suceso traumático.

Ao psicólogo Jonh B. Watson, no ano 1920, ocorreuselle a fantástica idea de meter a un meniño de once meses, chamado Albert, nunha habitación a interactuar cunha rata de laboratorio. Ata aquí todo ben, o pequeno non lle tiña ningún medo ao animal e manoseábao sen ningún reparo.

Agora ven a parte menos ética: nas seguintes sesións, cada vez que o meniño tocaba ao roedor soaba un ruído moi forte e desagradable que asutaba ao pequeno Albert, ata o punto de facerlle chorar. Tras sete repeticións, o cativo aprendeu a terlle terror á rata; choraba ao vela sen necesidade de escoitar o molesto son.

Por se fose pouco terlle pánico ás ratas, este temor aprendido extendeuse a obxetos ou animais con pelo blanco. O pequeño Albert colleulle medo non só ás ratas, senon tamén a calquera animal ou cousa con pelo: cans, coellos, peluches, abrigos de pelo e incluso lle temía a Papá Noel (polas barbas blancas). Coitado pequeno Albert!

Lembra

Temos un cerebro programado para sobrevivir; se nos sentimos en perigo o medo prepáranos para escapar coa finalidade de poñernos a salvo (a pesar de que a ameaza só estea nos nosos pensamentos e non sexa real).

Está claro que nacemos coa alarma do medo programada, que dende que somos pequen@s adquirimos medos e que de maiores continuamos coleccionándoos. Cae de caixón, se aprendiches a ter medos, tamén podes aprender a vencelos.

Non deixes que os teus medos che impidan avanzar. O medo ten que protexerte, non limitarte.

Artigos e vídeos de referencia:

Itsy Bitsy Spider…: Infants React with Increased Arousal to Spiders and Snakes. Stefanie Hoehl, Kahl Hellmer, Maria Johansson and Gustaf Gredebäck. Front. Psychol., 18 October 2017 | https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.017103

Fragmento do experimento do pequeno Albert.

Janet Díaz Portela

Psicóloga social e sanitaria

Col. G-5097

Obediencia á autoridade

A principios dos anos 60 un psicólogo, Stanley Milgram, solicita participantes para un experimento sobre memoria e aprendizaxe cun anuncio nun xornal, ofrecendo comida e catro dólares aos voluntarios só por participar (o equivalente a uns 30 euros na actualidade). Pero trátase dun anuncio trampa, en vez de ser un experimento para avaliar a memoria o que quere estudar é a obediencia á autoridade.

O experimento

Cóntovos a dinámica do experimento, a ver se consigo explicarme:

No laboratorio hai sempre un investigador, unha persoa que fai de profesor e outra persoa que fai de alumno.

O papel do investigador é o de supervisar o experimento e de dar as instruccións sobre o mesmo. Un “profesor” formulará preguntas a un “alumno” para avaliar a súa memoria e sancionará as respostas erróneas para averiguar se así mellora o aprendizaxe. Se o “alumno” constesta acertádamente o “profesor” pasará a seguinte pregunta, pero no caso de que falle, castigarao cunha descarga eléctrica que aumentará progresivamente en 15 voltios por cada resposta inadecuada.

Os voluntarios crían que a asignación do rol “profesor” ou “alumno” se realizaba ao azar por medio dun sorteo, pero a realidade é que o sorteo estaba amañado e aos voluntarios sempre lles tocaba facer de “profesor”, sendo o “alumno” sempre un cómplice de Milgram.

Feito o “sorteo” e adxudicados os roles, “profesor” e “alumno” póñense en habitacións separadas.

Nunha habitación están o investigador, ataviado cunha bata branca, e o “profesor”, este último colocado diante dun xerador de descargas eléctricas. Cada vez que o “alumno” respostase mal, o “profesor” debería pulsar o interruptor para proporcionar descargas ao “alumno”. A intensidade das descargas vai dende os 15 ata os 450 voltios, e están etiquetadas como “moderada”, “forte”, “perigo: descarga grave” e “XXX”. Para comprobar cal é o castigo mínino que se lle aplicará ao alumno, antes de comezar o experimento, o investigador aplícalle unha descarga de mínima potencia ao “profesor”.

Na outra sala está o “alumno”, sentado e atado cunhas correas para evitar movementos involuntarios, cuns electrodos conectados ao brazo polos que se administrarán as descargas.

Como dixen antes, o “alumno” era un cómplice de Milgram. O “profesor” cría que o trebello funcionaba correctamente, xa que cada vez que pulsaba o interruptor das descargas escoitaba un ruído seguido dos berros do “alumno”. Pero realidade foi que o “alumno” non as chegou a recibir, só simulaba facelo.

Os “profesores” castigaron os primeiros erros coas descargas pulsando os interruptores sen vacilar. Pero empezaron a titubear conforme se incrementaba a intesidade das descargas e os alaridos dos “alumnos”. No caso de que o “profesor” preguntara quen era o responsable se algo lle pasaba ao “alumno”, o investigador limitábase a contestar “eu son o responsable”.

Cando algún “profesor” manifesta a súa intención de abandoar, o investigador contesta cunhas respostas predefinidas: “continúe por favor”, “siga por favor”, “o experimento necesita que vostede siga”, “é absolutamente esencial que continúe”, “vostede non ten outra opción, debe continuar”. Pero en ningún momento lles levanta a voz.

Resultados

Dos 40 voluntarios que participaron no experimento, absolútamente todos obedeceron dando descargas ata os 300 voltios. E dous de cada tres aplicaron as descargas ata a máxima potencia, a pesar do progresivo aumento dos berros e das súplicas dos “alumnos”, de que algúns pediran que os sacasen de alí, se queixasen de ter problemas cardíacos, inclusive cando o “alumno” deixaba de dar sinais de vida.

Sabían que lle estaban facendo dano a outra persoa e que era perigoso, e ainda así o 65% dos voluntarios leva o experimento ata o final. Antes deste experimento os expertos pensaban que só entre un 1% e un 3% das persoas aplicarían descargas ata o máximo, considerando que terían que tratarse de suxeitos sádicos. Pero xa ves, un 65% déronas ata o final. Vaia vaia.

Conclusións

Milgram realizou este experimento para intentar explicar o comportamento dos criminais de guerra durante o Holocausto nazi. Quería averiguar como era posible que as persoas actuaran cunha crueldade extrema e cometeran ese terrible xenocio. A obediencia cega parece ser a resposta.

Cando unha persoa obedece as ordes dunha autoridade, prodúcese unha abdicación da responsabilidade e a súa conciencia desactívase. Unha vez desprendidos de responsabilidades e liberados do sentido de culpa, aparece o noso lado máis escuro. Pero para que isto aconteza tense que desenvolver un nivel moi alto de obediencia e unha alta sumisión á autoridade.

Reflexión

Na nosa sociedade a obedicencia é un dos pilares básicos. Convertémonos en seres obedientes prácticamente dende que nacemos; pais, nais, mestres, curas… ensínannos a cumprir ordes dende meniñ@s. E así, paseniñamente, aprendemos a lexitimade de certas autoridades para darnos ordes, e acabamos someténdonos a elas sen pensalo.

Tendemos a facer o que se nos di, sobretodo se o mandato provén de persoas con autoridade, e acabamos acatando ordes que avergoñarían a calquera. Para decatarnos da fraxilidade dos valores humanos ante a obediencia, basta con botar unha ollada á actualidade: atentados, cargas policiais, banqueiros que venden preferentes a anciáns analfabetos… “Só seguía ordes” é a excusa que moit@s dan para explicar o seu indecente comportamento.

Anarquíaaaaaaa! Non, tampouco vos pido que vos poñades so crazy right now e vos rebeledes ante todo, pero si que vos animo a que cuestionedes calquera orde que vos dean. Parádevos a pensar e decidide a quen e que obedecer.

Neste enlace podedes ver un fragmento do experimento.

Referencias bibliográficas:

Milgram, S. (2002), “Obediencia a la autoridad” Editorial Desclee de brouwer.

O que nos fai felices

A felicidade é unha sensación de satisfacción, de estar agusto con un mesm@. Somos felices cando disfrutamos do que podemos ou sabemos facer, e é diferente para cada persoa: aloumiñar nun gato, pasar un día na praia, arranxar algún trebello, tomar uns espirituosos cuns amig@s, xogar a partida, escoitar como chove mentres estás ao quente tapad@ ata as orellas…

A felicidade experiméntaa quen se sente content@ coas circunstancias da súa vida. Non se trata dunha cuestión de sorte ou do destino, quen espere ser máis feliz sen facer nada para logralo, vaise levar moitas decepcións.

Non busques no lugar equivocado

Desacertadamente, a maioría das persoas viven coa idea de que conseguindo un bo posto de traballo, tendo cartos a esgalla ou cunha vivenda en propiedade, terán a felicidade asegurada. Pero o/a que busque a ledicia ahí, non o fai no lugar correcto.

Nin o diñeiro nin as posesións dan a felicidade

O diñeiro só aporta felicidade si se vincula con cubrir necesidades básicas, é dicir, se non se tes un teito baixo o que caerte mort@ ou se non tes que comer. Ser ric@ (económicamente falando) non é sinónimo de ser feliz, e canto antes desterres esa crenza, mellor.

Non teñas como meta na vida acumular cantidades de diñeiro ou pertenzas, cando esteas no teu leito de morte non recordarás a cuantía da túa conta bancaria, nin as túas propiedades, nin os artículos tan caros que mercaches. O que albergarás na túa memoria serán os momentos que compartiches cos teus seres queridos e o tempo que adicaches a facer aquilo que tanto che gusta.

Pódese aprender a ser máis feliz?

Por suposto que si, pero debes facerte responsable da túa felicidade.

O fundamental é ser conscientes que ser ou non ser feliz é unha elección persoal, non está determinado polas circunstancias que che toquen vivir. Non se pode estar todo o tempo feliz, pero tampouco se pode estar ledo só cando as cousas che vaian fantásticamente.

Pregúntate por que non es feliz

Si, seguramente teñas problemas, tod@s os temos, pero debes aprender a diferenciar entre os problemas graves e os contratempos. Un problema grave é unha morte, unha enfermidade severa ou non ter un bocado que levar á boca; cando isto sucede é difícil sentirse feliz (ainda que non imposible). Poida que neste intre non che estea afectando un problema grave e, sen embargo, compórtaste como se si o tiveras. Por que?

Non aceptar o que non che gusta é o que che fai sufrir

Ao longo da túa vida aconteceranche innumerables adversidades, pero o que realmente conta é o que ti pensas cando se producen eses percances. A felicidade non está no que che pasa, senon en como interpretas iso que che sucede.

Convéncete de que cada día da túa vida merece a pena, valora as pequenas cousas boas que che acontecen a diario e xestiona os reveses cos que te atopes. Cando teñas un contratempo permítite enfadarte ou estar triste, desafógate como prefiras, pero faino durante un tempo razoable. As cousas son como son, non como nos gustarían.

Lembra,

Realmente necesitamos moi pouco para ser felices e só ti es o/a responsable da túa felicidade.

Janet Díaz Portela

Psicóloga social e sanitaria

Col. G-5097

Sexo e parella, por que diminúe a paixón?

O 50% dos matrimonios padecen dificultades no plano sexual, e así o confirman investigacións científicas. Ao principio do noviazgo a paixón atópase no seu cume e as ganas de ter sexo están a orde do día, pero co paso do tempo esa lapa vaise consumindo e se non se coida pode acabar apagándose.

A raíz do problema

A día de hoxe, o sexo ainda segue a ser un tema escabroso para moitas persoas, e non é inusual que a moitas parellas lles coste falar deste tema con naturalidade. Pero, por que?

1. Insuficiente educación sexual

A maioría dos mortais, sobretodo os que peiteamos canas, iniciámonos no terreo sexual sen saber moi ben como facelo, titubeando e cheos de dúbidas. Os coñecementos sobre o sexo veñen da man de:

Batalliñas varias contadas pol@s nos@s amig@s adolescentes (probablemente igual de desinformados ca nós), que se resumen en: fulanit@ díxome que futanit@ lle contara que fixera esto ou aqueloutro.
O que poidemos ler en revistas de cuestionable rigor científico cheas de pósters dos grupos musicais da época.
O que vimos nalgunha película.
Explicacións dalgún profesor@ que se centraban case exclusivamente nos métodos anticonceptivos.
Tentativa informativa dalgunha nai ou pai armados de valor, baseándose principalmente na “escola da vida”.

2. Descoñecemento da fisioloxía sexual

Descoñecemos ou coñecemos a medias a anatomía sexual do outro, e nos peores casos, a propia. Sorprenderíadesvos da cantidade de persoas que son saben localizar ou estimular un clítoris, por exemplo.

3. Problemas de comunicación coa parella

É moi habitual que cando os membros dunha parella falan das súas necesidades sexuais, o fagan a través de indirectas. Se non expresades claramente as vosas necesidades, será complicado, ou máis ben milagreiro, que a vosa parella sepa cales son os vosos desexos. Ademáis, a veces esquécesenos que a comunicación serve para algo máis que para culpar ao outro.

Catro consellos para conservar a chispa

A sexualidade implica factores fisiolóxicos, emocionais e cognitivos, e garda unha estreita relación co estado de saúde e coa calidade de vida das persoas, razóns máis que suficientes para coidala. Tomade nota!

1. Falade de sexo sen vergoña

Sede claros co que queredes para poder obtelo . Tratade o tema con naturalidade, expresándovos líbremente e sen restriccións. Falade dos vosos desexos, expresade o que vos gusta ou decide o que o vos gusta menos; para ter unha vida sexual satisfactoria é algo totalmente necesario.

Debedes acentuar o positivo e non centrarvos no negativo, mesmo se non estades satisfeitos coas vosas relacións sexuais. É moito mellor que lle digades a vosa parella “Como me gustou que o domingo me dixeras que tiñas ganas de sexo”, ca “é que case nunca tomas a iniciativa!”. Apreciades a diferenza, non? Coa segunda opción expresades abertamente unha crítica ou queixa, o que pode xerar rexeitamento, culpa, vergoña ou ata enfado na outra persoa; en cambio ao poñer o énfasis no que vos gusta (ainda que aconteza poucas veces) estades reforzando esa conducta e a probabilidade de que se repita no futuro aumentará.

2. Tede expectativas realistas sobre o sexo

Unhas expectativas demasiado elevadas obstaculizan que gocedes co sexo. Debedes separar a realidade da ficción e non deixarvos influenciar polo que digan outras persoas, non existe o coito perfecto así que rexídevos só polo que a vós vos gusta e satisface.

As relacións sexuais deben ser variadas, tanto en intensidade, como en duración ou modalidade, fuxide da monotonía! As apetencias varían, ou a vós sempre vos gusta comer o mesmo? (obviade o chiste fácil). Dieta variada, pois no sexo tamén.

3. Averiguade ou profundizade nos gustos da vosa parella

É moi importante que lle digas a túa parella que é o que che gusta, pero non te centres só niso, tamén debes averiguar que é o que lle gusta a el ou ela. Para que a vosa vida sexual mellore é imprescindible que coñezades ben os gustos do outro, e obviamente, que empreguedes esa información.

Por exemplo, se sabedes que a/o vos@ acompañante se devece cando lle lambedes os pezóns, a que esperades para poñervos en acción?

Ollo, non se trata de complacer ao outro a toda costa, a clave está en disfrutar os dous. Se algo non vos gusta ou non vos apetece non o fagades, o sexo está para gozar, non é unha obriga.

4. Compartide as vosas fantasías sexuais

Se nunca o fixestedes, podedes compartir as vosas fantasías sexuais e se estades dacordo, incluso realizalas. A clave está en ser amable, pedide correctamente o que desexades e reaccionade dun modo adecuado ás peticións do outro. Non se trata de que accedades a tódalas demandas, nin moito menos, só a aquelas coas que vos sintades cómod@s.

Debedes consideralo coma un xogo, se a vosa parella vos pide que simuledes ser un/unha descoñecid@, non o tomedes mal, é só unha fantasía.

Para rematar

Agora só vos queda aplicar estes consellos para tentar mellorar a vosa vida sexual. Se as dificultades no plano sexual se manteñen podedes acudir a un psicólogo, non teñades vergoña, nesta profesión estamos acostumados a abordar problemáticas deste tipo con naturalidade, nun ambiente de total confidencialidade.

Vos sodes os responsables de que a vosa relación sexa feliz, apaixoada e duradeira, non permitades que a chispa se apague.

Janet Díaz Portela

Psicóloga social e sanitaria

Colexiada G-5097

Estratexias para aliviar a tristeza

Por que nos sentimos tristes?

A tristeza é unha emoción básica necesaria para a nosa vida. Si, aínda que nos produce sensacións desagradables, é imprescindible para a nosa estabilidade e crecemento persoal. Pero ollo, tamén pode resultar prexudicial se non aprendemos a limitala e a xestionala.

A tristura acostuma a presentarse tras unha situación dolorosa relacionada cunha perda. Pode tratarse da perda dunha persoa (por morte, distanciamento, enfado, separación…) ou da perda dunha situación ou experiencia (despido de traballo, cambio de domicilio, fillos que abandonan o fogar, etc.).

Case sempre hai algo que xustifique por que nos sentimos tristes, se ti non atopas o motivo da túa tristeza, terás que reflexionar e buscar pistas que che indiquen a que perda te enfrontas. Debes ter en conta que non só podemos experimentar esta emoción por feitos que acontecen no presente, tamén podemos experimentala por feitos ocorridos no pasado ou polo que supoñemos que sucederá no futuro.

Todos pasamos por momentos tristes, e é de vital importancia darnos permiso a nós mesmos para sentirnos así ante determinados eventos. Hai que ter en conta que as emocións que non se expresan acostuman a estoupar cando menos se espera.

A tristura pódese xestionar con relativa facilidade pero, ainda que non é dañina en si mesma, debes prestarlle atención para evitar que se instale de forma crónica en forma de depresión. Tristeza e depresión NON son o mesmo, son conceptos totalmente distintos con puntos en común, motivo polo cal é habitual confundir os dous termos. A depresión, ainda que inclúe á tristeza, é algo moito máis serio, trátase dun trastorno psicolóxico.

Estratexias para aliviar a tristeza

Estes tres sinxelos consellos son solucións rápidas para mitigar a tristeza a curto prazo, poñen o fincapé en interrumpir a negatividade para romper cos pensamentos negativos e coa química cerebral da tristeza. Anímote a que os poñas a proba, realmente funcionan!

1. Centra a túa atención en algo diferente

Non sigas dándolle voltas ao que te entristece, non che vai a servir de nada! Cando te sintas triste, intenta pensar en algo alegre, queda con alguén divertido ou mira unha película graciosa, centrándote só niso. Dicen que non hai mal que cen anos dure, e a tristeza irase antes das nosas vidas se retomamos actividades que nos producen pracer. Querer estar de bo humor é imprescidible para estalo de verdade.

2. Reláxate

As técnicas de relaxación son moi eficaces, por iso che recomendo un exercicio moi simple que combina a respiración coa visualización:

Pecha os ollos e visualiza unha imaxe agradable que te tranquilice, a que ti prefiras, pode ser dende as ondas rompendo na beira do mar ata un gato lavándose. Mentres centras a atención nesa imaxe, toma aire pausádamente e expúlsao, unha e outra vez. Se intrusivamente chegan outros pensamentos, obsérvaos un momentiño e déixaos ir, non te centres neles.

Repite esta secuencia ata que sintas que te invade a tranquilidade. É normal que ao principio che coste centrar a atención, pero coa práctica conseguirás logralo.

3. Sorrí e ri

Sabías que cando rimos se incrementa a liberación de endorfinas e dopamina? O aumento destes neurotransmisores fai que nos sintamos mellor, así que intenta sorrir polo menos medio minutiño para que ao cerebro lle de tempo a xerar esa química do benestar. Ollo, no se trata de que reprimas a tristeza, tan só debes sorrir de vez en cando, si analizas a túa situación a fondo encontrarás máis dun motivo para sorrir. Pero non o fagas de cara á galería, non se trata dun “dientes, dientes, que eso es lo que les j***”, faino só por ti e polo teu cerebro.

Lembra

Se queres sentirte ben cambia o teu centro de atención, reláxate e sorrí. Non podemos evitar o sufrimento que nos provocan determinados eventos, o que si podemos evitar é o afrontamento inadecuado. Non sexas vítima da tristeza, compréndea e transfórmaa.

Janet Díaz Portela

Psicóloga social e sanitaria

Colexiada G-5097